De onzichtbare impact van dat ene glas: Rutger Engels over de wetenschap achter alcohol

In de nieuwste aflevering duiken we diep in een onderwerp dat even alledaags als controversieel is: alcohol. Waar de vorige aflevering de scherpe randen van 3-MMC verkende, kijken we nu naar een middel dat in bijna elk keukenkastje staat. Gastspreker Rutger Engels, voormalig voorzitter van de Raad van Bestuur van het Trimbos-instituut en hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie, deelt ontnuchterende inzichten. "Alcohol is zo cultureel sterk ingebed in onze maatschappij," stelt hij. "dat je het bijna niet kan wegdenken."

De mythe van het 'gezonde' glas

Lange tijd hielden we onszelf voor dat een rood wijntje goed is voor het hart. De wetenschappelijke realiteit is echter dat alcoholgebruik, zelfs in kleine hoeveelheden, risico's meebrengt. Rutger wijst erop dat veel mensen zich simpelweg niet bewust zijn van de medische gevolgen: "Het onderzoek naar de nadelige effecten van matig alcoholgebruik op de ontwikkeling van allerlei ziektes zoals hart- en vaatziekten en kanker. Daar zijn mensen niet zo bewust van."

Recent onderzoek van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) bevestigt dit: zelfs matig drinken verhoogt de kans op zeven soorten kanker. In het gesprek benadrukt Rutger dat dit een blinde vlek is in onze samenleving.

Waarom 'leren drinken' een misvatting is

Een van de meest hardnekkige opvoedmythes is dat je kinderen thuis moet laten wennen aan alcohol. Rutger’s onderzoek veegt dit resoluut van tafel. "Het idee was ook: het is een heel goed idee om je kinderen te laten wennen aan alcohol. Dus begin tijdens de puberteit af en toe met een drankje," legt hij uit. Uit zijn studies blijkt echter het tegendeel: "Dat indrinken of dat kinderen laten wennen aan alcohol een goed idee is, is dus absoluut niet zo."

Sterker nog, de rol van de ouders is veel groter dan vaak wordt gedacht. "De rol van ouders werd echt onderschat. Het gaat om de normen die ze neerzetten en hun eigen alcoholgebruik; dat fungeert eigenlijk veel meer als een soort voorbeeldfunctie."

Het 'Bar Lab': De kracht van imitatie

Waarom is het zo lastig om in een gezelschap 'nee' te zeggen? Rutger vertelt over zijn experimenten in het 'Bar Lab', een als kroeg ingerichte ruimte op de universiteit waar hij menselijk gedrag observeerde. "Wat me is bijgebleven van de observaties? A: dat als eentje begint met drinken, dat de anderen heel snel volgen," vertelt hij.

In het lab ontdekte hij dat mensen elkaar onbewust nadoen, tot op de seconde nauwkeurig. "Ze gingen elkaar imiteren. Dat als jij nu een slokje neemt, dan neem ik ook een slokje. [...] Misschien is het heel automatisch gedrag. Dat je er niet zo bewust van bent, maar dat je het gaat overnemen." Dit geldt niet alleen voor de keuze van het drankje, maar ook voor het tempo.

Een ongelijke strijd: Marketing versus Preventie

De ernst van het probleem wordt versterkt door de enorme druk vanuit de industrie. Rutger schetst een somber beeld van de verhouding tussen voorlichting en verkoop: "Er gaat veel meer geld naar het promoten van alcohol dan naar preventie van alcohol." Hoewel reclames op TV aan banden zijn gelegd, vindt de industrie altijd mazen in de wet. "Via internet gaat dat natuurlijk heel veel. Product placement. Er is zoveel "push" om ons heen."

Volgens Rutger ontbreekt het vaak aan politieke moed om echt in te grijpen op zaken als prijs en beschikbaarheid. "De Wereldgezondheidsorganisatie [...] heeft alle rapporten geschreven over wat nu werkt. Nou: prijs (verhonge). Roken is heel duur geworden. Maar ook beschikbaarheid. [...]Dus waar kan je alcohol kopen."

De weg naar verandering

Ondanks de ernst is er hoop. Rutger ziet dat de norm langzaam begint te schuiven, mede door een stijgende populariteit van alcoholvrije alternatieven. Voor wie wil minderen, heeft hij een duidelijk advies: steun uit de omgeving is cruciaal. "Als het echt goede vrienden zijn en ze weten dat je daar ook last van hebt... dan zullen ze je steunen."

Het uiteindelijke doel is niet alleen minder drinken, maar een verschuiving in hoe we naar de drug kijken. "Het zou eigenlijk beter zijn om het (minimumleeftijd) naar 21 te brengen, wat in Amerika gebeurt. Het heeft te maken met: hoe lang ontwikkelt het brein zich nog? Wat is het effect van alcohol daarop?"

Het gesprek met Rutger Engels maakt duidelijk dat onze 'gezellige' gewoonte diepe wortels en serieuze gevolgen heeft. Maar door de automatismen van het Bar Lab te herkennen en de mythes over opvoeding te doorbreken, kunnen we de regie terugpakken. Zoals Rutger concludeert: "Het is een belangrijk onderwerp. Je zou over elk van deze onderwerpen een sessie kunnen wijden." De eerste stap is echter simpel: praten over de onzichtbare invloed van dat ene glas.